مدیریت استفاده از مواد تجزیه ناپذیر در طبیعت

بهداشت عمومی قسمت ششم

"مدیریت استفاده از موادتجزیه ناپذیر در طبیعت"
دو تا از مواد عمده قابل استفاده در زندگی روزمره، که در طبیعت تتازه ناپذیرند به دلائلی که جایگزین مناسبی برای آن وجود ندارد و یا حداقل تاکنون برای جلوگیری از تولید و یا نزول آن طرحی ارائه نگردیده ،مواد پلاستیکی و مواد شیشه ای اند که به مراحل پسماند آنها پس از استفاده پرداخته میشود.
الف-پسماند شیشه در طبیعت و چگونگی مدیریت آن
قبل از پرداختن به آن اشاره کنم که یکی از پرمصرف ترین مواد قابل استفاده در زندگی عصر کنونی بنا به دلائل مختلفی از جمله شفافیت،زیبایی در ساختار آن ،تنوع در تولید و رنگ های مختلف آن،مقاوم در برابر رطوبت و پوسیدگی و....
در صنایع مختلفی از جمله ساختمانی ،خودرو ،نگهداری مواد غذایی ، دکوراسیون ،ظروف پخت و پز و ظروف سرو غذا و....
شیشه است و میتوان گفت زندگی کنونی بدون آن اجتناب ناپذیر است.
ولی به هر حال بعلت اینکه در طبیعت هزاران سال طول میکشد تا تجزیه شود و توانایی انباشت آن در طبیعت وجود نداشته و یا زندگی را مختل میکند، لذا لازم است در خصوص پسماند آن چاره جویی کرد که در ذیل به آن پرداخته میشود:
شیشه بر حسب انواع آن از جمله نوع شیشه و رنگ آن میتوان گفت بخشی قابل استفاده مجدد است پس از بازیافت بصورت قبل و بخشی غیر قابل استفاده پس از بازیافت بصورت اولیه خواهد بود.
شیشه های قابل باز یافت بطری های مخصوص نوشابه ،آب معدنی ،شیشه شیر ،ماءالشعیر ،ظروف دهانه گشاد شیشه ای وظروف حاوی چاشنی ، حسب نوع رنگ آن بصورت جداگانه چنانچه جمع آوری شوند ،مجددا قابل باز یافت و استفاده میباشند و حتی تا ۱۵بار هیچگونه تغییری در کیفیت مواد اولیه آن ،طی این مراحل رخ نمی دهد.
از طرفی به لحاظ اقتصادی و صرفه بودن انرژی و اثرات نا مطلوب محیط زیستی که (در تولید مواد اولیه شیشه وجود دارد )مقرون به صرفه بوده وآلودگی محیط زیست را در فرایند بازیافت ندارد.
بخش دیگری از شیشه ها که در صنعت ساختمان ، خودروسازی ، ظروف سفالی پیرکس، لامپهای شیشه ای یا لوله فلورسنت ، شیشه های آزمایشگاهی و طبی ، آینه و شیشه های لعابی مانند کریستال ، شیشه تلویزیون و ظروف شیشه ای برای زیبایی استفاده میشود ، بعلت موادی که در ساختار تولید آنها وجود دارد قابل بازیافت بصورت اولیه نیستند ولی در صنعت بعنوان پودر شیشه، تولید آسفالت مخصوص ،سنگ دانه در بتن، ساخت کاشی ، آجر و سایر مواد استفاده های قابل توجه و مفیدی دارد.
پس حاصل امر اینکه حتما در تولید و بازیافت مجدد آن، باید حسب نوع شیشه و رنگ آن تفکیک لازم در محل های مناسب صورت گرفته تا پس از طی فرایند مجدد بازیافت آن، استفاده بهینه صورت گیرد و انباشت آن را در طبیعت مدیریت کرد. حسب نوع استفاده مجدد از آن لازم است زیر ساخت های بازیافت مجدد آن در کشور ازلحاظ کمی و کیفی فراهم گردد .
علاوه بر این فرهنگ سازی و آموزش ویژه جهت تفکیک نوع و رنگ آن در منازل انجام گیرد تا باز یافت آن آسان و مقرون به صرفه باشد.
ب- مدیریت پسماند مواد پلاستیکی
در زندگی روزمره کنونی و عصر نوین
بخش عمده ای از صنایع مورد استفاده جامعه ،پلاستیک و بطور کلی مواد پلاستیکی حاصل از پتروشیمی و مشتقات نفتی است که بعلت عدم جایگزین مناسب برای این مواد درحال حاضر بخشی از تجهیزات صنعتی و خانگی را شامل شده است و لازم است برای بازیافت آن با توجه به حجم تولید قابل توجه آن، زیر ساخت آن در کشور (رشد شرکت های بازیافت معادل حجم تولید ضایعات )مهیا شود .
در ادامه آموزش های لازم برای استفاده حداقل از آن صورت گرفته وسعی شود مواد تنوین پذیر جایگزین آن گردد تا از انباشت خارج از ظرفیت آن در طبیعت جلوگیری شود و مدیریتی صحیح و کنترل شده در نحوه استفاده از آن صورت گیرد.
لازم به تبیین است که کیفیت مواد بازیافتی پلاستیکی به عواملی از قبیل نوع تفکیک ، رنگ آن ، تمیزی و کیفیت قبل از بازیافت دارد ولی در کل هیچگاه مصالح بازیافتی پلاستیکی کیفیت مواد اولیه را ندارد و در صنایعی که لازم است در ساختار آن مواد اولیه پلاستیک استفاده شود ،مواد بازیافتی کیفیت لازم را نداشته و بعلت کیفیت نامناسب صرفه اقتصادی در صنعت را ندارد.
و حتما در بازیافت آن باید به کیفیت و درجه بندی و میزان تعداد بار باز یافت توجه ویژه شود و در صنایع کم ارزش و برای موارد درجه اهمیت پایین،مورد استفاده قرار گیرند زیرا صنایع تولیدی در موارد بازیافتی آن جهت نگهداری مواد غذایی بسیار خطرناک و سرطانزا خواهد بود ولازم است به نحوه استفاده های بازیافت آن و محل های مورد استفاده طبقه بندی خاصی مد نظر قرار گیرد و حتما به استانداردها و باید ها و نباید ها و علائم و موارد خاص استفاده از آن جامعا آشنا بود و فرهنگ سازی و آموزش لازم از طرف اداره بهداشت و درمان در این خصوص صورت گیرد.

البته مواد تجزیه ناپذیر دیگری هم وجود دارد مانند الومینیوم که بازیافت آن راحت و کیفیت بازیافتی آن افت نمی یابد .و از سوی دیگر انواع باطری و انواعی از مواد شیمیایی که بعلت کمی حجم ضایعات آن در طبیعت،در این مبحث به آنها پرداخته نمیشود ولی همیشه باید یکی از دغدغه های دوستاران محیط زیست و طبیعت باشند، تا منجر به پیدایش طرحی جایگزین و تجزیه پذیر برای آنها شود.